LVB & Uitbuiting

Uitbuiting? Dat is het misbruik maken van iemand om er zelf (financieel) beter van te worden

Hij zei dat ik mooi was... en dat hij mij aan zijn vriend wilde voorstellen.

Jongeren en jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB) maken een steeds groter deel uit van de groep slachtoffers van uitbuiting. Professionals die met deze groep werken spelen een belangrijke rol in de preventie, signalering en aanpak van uitbuiting. Op deze pagina vind je kennis, praktische hulpmiddelen en organisaties, specifiek gericht op het terugdringen van uitbuiting van mensen met een LVB.

Vormen van uitbuiting

Uitbuiting komt in verschillende vormen voor, zoals seksuele en criminele uitbuiting. Wat deze vormen gemeen hebben, is dat er sprake is van misleiding, chantage en dwang van het slachtoffer om bepaalde activiteiten te verrichten. En dat de dader daar geld voor krijgt.

Er zijn verschillenden termen om uitbuitingsproblematiek aan te duiden. In het strafrecht spreekt men van mensenhandel waarbinnen vier vormen van uitbuiting worden gehanteerd. Loverboyproblematiek of gedwongen prostitutie zijn termen die ook regelmatig terugkomen, deze  verwijzen beide naar seksuele uitbuiting. Termen als drugsrunnen of geldezel-problematiek zijn voorbeelden van criminele uitbuiting.

> Op de site van Comensha staat een heldere uitleg van alle vormen van uitbuiting.

Op deze pagina gaan wij vooral in op seksuele uitbuiting van jongeren.

Verhoogd risico

Jongeren met een LVB lopen meer risico om als slachtoffer en/of dader betrokken te raken bij criminele of seksuele uitbuiting.

De achterstand die zij hebben op sociaal, maatschappelijk, emotioneel en cognitief gebied maakt deze groep kwetsbaar om te worden ingepalmd of ‘geronseld’. Denk bijvoorbeeld aan kenmerken als de sterkere mate van beïnvloedbaarheid, moeilijker overzien van intenties en gevolgen, een beperkt sociaal netwerk, lage zelfwaardering en vaak complexere gezins- opgroeisituatie en trauma.

Op de pagina Over LVB lees je hier meer over.

Dat wil niet zeggen dat jongeren of volwassenen met een normaal intelligentieniveau en sociaal functioneren geen slachtoffer van uitbuiting kunnen worden. Een LVB is niet de enige risicofactor voor uitbuiting, ook psychische problematiek, schulden- of verslavingsproblematiek kunnen kwetsbaar maken voor uitbuiting. Helaas komen ook deze problemen significant meer voor bij mensen met een LVB.

Op de pagina LVB in de samenleving vind meer informatie over de risico’s en cijfers over de gebieden waar mensen met een een LVB oververtegenwoordigd zijn .

Direct naar

Waar vind je als professional informatie en ondersteuning?

Vermoed of weet je dat iemand wordt uitgebuit? Bij onderstaande organisaties kun je terecht voor informatie en ondersteuning. 

Landelijke organisaties

Onderstaande landelijk opererende organisaties hebben een rol in de aanpak van uitbuiting. Kijk waar je terecht kunt voor vragen of verdere ondersteuning. 

Op deze pagina van de politie is meer informatie te vinden over verschillende vormen van uitbuiting (mensenhandel).

Binnen de politie is expertise aanwezig op de Afdeling Vreemdelingen, Identificatie en Mensenhandel (AVIM). Als je in het geval van (een vermoeden van) uitbuiting contact opneemt met de politie (0900-8844) vraag dan altijd  om een rechercheur / expert mensenhandel van de afdeling AVIM.

Het Centrum Seksueel Geweld (CSG) biedt professionele hulp aan iedereen die kortgeleden een ongewenste seksuele ervaring heeft gehad.

Het CSG is het enige gespecialiseerde centrum in Nederland voor acuut seksueel geweld en is een samenwerkingsverband tussen ziekenhuizen, GGD, GGZ, Politie en Slachtofferhulp Nederland. Het CSG telt 16 centra verspreid over Nederland. Neem contact op via 0800-0188.

CoMensha, Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel, houdt onder andere de aard en omvang van uitbuiting in Nederland bij. Met als doel (mogelijke) slachtoffers een gezicht te geven en knelpunten en succesfactoren te signaleren in het mensenhandelbeleid.

Slachtoffers kunnen alleen met toestemming bij CoMensha gemeld worden (melden bij CoMensha is niet verplicht). Tevens is CoMensha het meldpunt voor uitbuiting van minderjarigen. Daarnaast coördineert CoMensha ook de zorg en opvang aan slachtoffers van uitbuiting. Neem contact op via 033-4481186.

Lees meer in de handreiking: Hoe meld je (vermoedelijke) slachtoffers bij CoMensha

De wegwijzer mensenhandel helpt professionals de juiste ondersteuning voor slachtoffers van mensenhandel te vinden.

De wegwijzer deelt onder andere het overzicht van zorgcoördinatoren. Zij hebben specialistische kennis over procedures en het hulpverleningsaanbod in de desbetreffende regio. De zorgcoördinator van jouw regio kan naar de juist zorg toe leiden, het zorgtraject en de kwaliteit daarvan bewaken en maakt deel uit van het Netwerk Mensenhandel

Sinds 2015 is de aanpak van uitbuiting ook een gemeentelijke taak geworden. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inrichten van ondersteuning en opvang van slachtoffers van uitbuiting.

De rol van de gemeente op het gebied van uitbuiting moet nog verder ingevuld worden, signalering van en regelgeving en beleid voor de aanpak van uitbuiting zijn daar onderdeel van

WATCH Nederland is een project van Terre des Hommes en strijdt tegen seksuele uitbuiting van minderjarigen in Nederland.

Door het opsporen van ‘loverboys’ en mensenhandelaren, ontmoedigen van de vraagkant en werken aan bewustwording bij jongeren over seksuele uitbuiting. Alles in nauwe samenwerking met de politie.

Passende zorg

Welke hulpinstanties hebben expertise in huis voor de juiste hulp en begeleiding aan jongeren (met een LVB) die te maken hebben met uitbuiting? In het overzicht hieronder zie je per organisatie, welke hulp deze in welke regio aanbiedt.

Het overzicht is niet uitputtend, mail voor aanvul suggesties naar info@kenniscentrumlvb.nl

De zorgorganisatie Ambiq biedt twee preventieve trainingen over seksualiteit aan voor meisjes en jongens met een licht verstandelijke beperking.

Girls Talk+: Het programma is gericht op laagopgeleide meisjes die een verhoogd risico hebben op het meemaken dan wel plegen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het programma richt zich op de seksuele empowerment van de meiden en het verbeteren van hun seksuele gezondheid en seksueel welzijn. Lees hier meer over Girls Talk+.

Make a Move+: De training gaat over relaties, (grensoverschrijdende) seksualiteit en zelfvertrouwen, voor jongens met een lichtverstandelijke beperking van 14 tot 18 jaar. Het doel is om de deelnemers wijs en weerbaar te maken, zodat zij op een veilige en respectvolle manier hun seksualiteit en relaties kunnen verkennen. Je leest hier meer over Make a Move+.

De organisatie Driekracht is onderdeel van Driestroom en biedt een Zorgnetwerk voor onder andere mensen met een LVB die (vermoedelijk) seksueel uitgebuit worden.
Het doel van het Zorgnetwerk is om de weerbaarheid van kwetsbare mensen te versterken in de regio Arnhem.

Binnen het Zorgnetwerk werken verschillende organisaties met elkaar samen aan dit doel. Lees hier meer over Driekracht en het Zorgnetwerk.

Het Landelijke expertise en behandelcentrum biedt in Leeuwarden, Groningen en Rotterdam behandelprogramma’s aan, voor jongens en meisjes die slachtoffer zijn of dreigen te worden van seksuele uitbuiting en geweld in afhankelijkheidsrelaties. Fier biedt ook zorg aan jongeren die zwakbegaafd zijn (IQ 70 – 85).
Op de site van Fier! staan ervaringsverhalen en is veel informatie te vinden, ook voor jongeren en ouders.

Asja: Het behandelprogramma Asja biedt veilige opvang begeleiding en behandeling aan meiden in de leeftijd van 12 tot en met 23 jaar die als gevolg van misleiding dwang en/of geweld in de prostitutie terecht zijn gekomen of ernstig risico lopen hierin terecht te komen. De meeste meiden starten met een 24-uurs verblijf, gaan dan terug naar huis of beschermd wonen, daarna begeleid wonen en uiteindelijk krijgen ze nazorg.

Het behandelprogramma Asja is beschikbaar in Leeuwarden en in Rotterdam. Lees hier meer over het behandelprogramma Asja.

Ravi: Het behandelprogramma Ravi biedt veilige en gestructureerde opvang, begeleiding en behandeling aan jongens in de leeftijd van 12 tot 23 jaar die het slachtoffer zijn van geweld in afhankelijkheidsrelaties; jongens die een combinatie van veiligheid en bescherming en specialistische behandeling nodig hebben. Ravi is een landelijk erkend Specialistisch zorgprogramma en gebaseerd op het high intensive care & high safety-model.

Het behandelprogramma Ravi is beschikbaar in Leeuwarden. Lees hier meer over dit behandelprogramma.

Verwijzers kunnen bij vragen contact met Fier opnemen.
Fier afdeling Advies en Aanmeldingen, 088-208 00 00
of aanmeldingen@fier.nl.

In de regio Amsterdam, Alkmaar en Almere biedt HVO Querido/ACM samen met Blijf Groep extra opvangplekken aan voor slachtoffers van uitbuiting die intensieve zorg nodig hebben, vanwege een verslaving, psychische klachten of een LVB.Meer informatie over deze opvangplekken is hier te lezen.ContactTel 020 – 561 90 90 E-mail info@hvoquerido.nlWebsite HVO QueridoHVO-Querido ondersteunt mensen in een kwetsbare situatie bij hun streven om opnieuw de regie over hun eigen leven te krijgen en volwaardig deel uit te maken van de samenleving

Koraal, een zorgorganisatie in het zuiden van Nederland biedt het landelijke behandelprogramma YIP!, wat staat voor ‘Your Inner Power’. Voor jonge mensen met LVB en/of psychiatrische problematiek, die (vermoedelijk) slachtoffer zijn van mensenhandel en gedwongen prostitutie.

Heb je vragen of wil je even sparren over signalen die duiden op seksuele uitbuiting? Koraal biedt hiervoor consultatie. Zij zijn 24/7 bereikbaar via het e-mailadres vragenoveruitbuiting@koraal.nl. Het is ook mogelijk om te bellen met één van de medewerkers van Koraal. Dat kan vrijblijvend op dinsdagen en donderdagen van 9 tot 12 uur. De consultatielijn is bereikbaar via 088 – 50 57 410.
Meer informatie is te vinden op de website van Koraal waar ook flyers over het behandelaanbod voor meisjes én jongens te vinden zijn.ContactTel. 046 – 477 52 52 E-mail info@koraal.nlWebsite Koraa

Zorgorganisatie Pluryn heeft zich in de regio Utrecht en oost-Gelderland ontwikkelt tot expert op het gebied van slachtoffers van seksuele uitbuiting. Naast consultatie en advies, biedt Pluryn biedt ook het behandelprogramma Safe & Sound aan.

Het behandelprogramma richt zich specifiek op meiden die (vermoedelijk) slachtoffer zijn van seksuele uitbuiting en is voor zowel meiden met een LVB als met een normale begaafdheid of meiden bij wie sprake is van onttrekking/motivatieproblemen.

Tools en verdiepende informatie

Webinars en video’s 

In samenwerking met Noord Holland: ‘Samen Veilig heeft het Landelijk Kenniscentrum LVB twee webinars gemaakt voor professionals die werkzaam zijn in de zorg, het onderwijs en/of de strafrechtketen.

Video afspelen

Met open ogen

Bewustwording over LVB en uitbuiting staat hierin centraal. Met informatie over een LVB, discussie en praktijkinzichten van ervaringsdeskundigen en inzichten over de samenwerking tussen onderwijs, zorg en justitie

Krijg oog voor de risico’s die jongeren met een LVB lopen en kijk het webinar. Of download de samenvatting.
De vertoonde film is alleen beschikbaar voor deelnemers aan de bijeenkomst.

Pak uitbuiting aan

Het vervolg op ‘Met open ogen’ biedt tips, handvatten en tools voor het aanpakken van uitbuiting.
Kijk wat jíj kunt doen om uitbuiting terug te dringen.

De samenvatting kun je hier downloaden.

Samenwerking met politie en justitie

Voor professionals die te maken hebben met (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel. Tips voor een goede samenwerking met politie en OM in de regio.

Hoe was jouw dag online?

Compacte en praktische tool voor professionals in het sociaal domein. Informatie over de risico’s voor jongeren met een LVB en tips hoe je kunt polsen waar jongeren tegenaan lopen en hoe je het verschil kunt maken als professional. Met meer informatiebronnen en een gespreksleidraad.

Handreiking LVB? Daar kun je wat mee.

Handreiking voor het werken met kinderen met een LVB in het basisonderwijs en thuis.

Handreiking LVB? Daar kun je wat mee.

Handreiking voor het werken met kinderen met een LVB in het basisonderwijs en thuis.

Videoserie LVB & uitbuiting

Het Landelijk Kenniscentrum LVB en Koraal hebben een serie van vijf video’s gemaakt over het risico op en het signaleren van uitbuiting. Deze video’s zijn vrij te gebruiken voor organisaties die meer bewustzijn en kennis willen opdoen over deze problematiek.

  • De trailer van ‘LVB en Mensenhandel‘ wordt gevolgd door de video ‘mensenhandel in beeld’ waarin minister Dekker van Rechtsbescherming, Koraalbestuurder Ingrid Widdershoven en Nationaal Rapporteur Mensenhandel Herman Bolhaar onder andere reageren op ervaringen van een slachtoffer van mensenhandel.
  • Als je je leven niet meer in eigen hand hebt’ is een indrukwekkend vraaggesprek met Sara, een slachtoffer van mensenhandel en seksuele uitbuiting.
  • In ‘Als je kind slachtoffer is van mensenhandel’, vertelt Paula, de moeder van een slachtoffer over haar ervaringen.
  • ‘Vraaggesprek met Xavier Moonen‘ bijzonder hoogleraar kennisontwikkeling LVB aan de Universiteit van Amsterdam, over de kwetsbaarheid van jongeren met een LVB voor seksueel misbruik.
  • ‘In gesprek met Herman Bolhaar’ Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, een overview van deze problematiek in Nederland.
  • ‘In gesprek met Yassin Dagdag’ onder andere werkzaam als jeugdhulpverlener bij Cordaan, over de werkwijze van ronselaars en hoe je dit kunt benutten in de hulpverlening.
Dossiers Mensenhandel

Kennisdossier Jeugd-ggz voor slachtoffers van loverboys 

Het Kenniscentrum Kinder- en jeugdpsychiatrie heeft in dit online dossier informatie verzamelt over de achtergrond en aanpak van loverboy-problematiek en wat professionals in de jeugdzorg, jeugd-lvb-zorg, jeugd-gzz en het sociaal domein kunnen doen: preventie, signalering, melding, ketensamenwerking en opvang en behandeling.

Dossier Mensenhandel – slachtoffers loverboys

Het Nederlands Jeugdinstituut heeft in dit dossier voor professionals, beleidsmaker, jongeren en ouders informatie verzameld over seksuele uitbuiting. In het dossier is onder andere informatie te vinden over preventie, signalering, de rol van gemeenten, opvang en behandeling van slachtoffers en cijfers.

Literatuur

Ben je opzoek naar meer informatie over uitbuiting? Hieronder hebben we een aantal verschillende rapporten en onderzoeken op een rijtje gezet.

Mensenhandel zichtbaar maken – 2022

In opdracht van CoMensha, de Vereniging Nederlandse Gemeente en de gemeenten Ede en Utrecht deed Regioplan onderzoek naar de aanpak van mensenhandel in deze twee gemeenten. De conclusies uit het onderzoek bevestigen dat een effectieve aanpak van mensenhandel begint bij zicht op dit fenomeen. Meer aandacht voor bewustwording en preventie is de eerste stap richting een “uitbuitingsvrije” gemeente.

Meer informatie over het onderzoek en de resultaten is hier te vinden.

Het misdrijf voorbij. Een verkenning naar criminele uitbuiting in Rotterdam – 2021

In Nederland worden meer mensen crimineel uitgebuit dan dat de officiële cijfers laten zien, dat blijkt uit het onderzoek dat het  Centrum Kinderhandel Mensenhandel heeft gedaan in opdracht van de Gemeente Rotterdam. Rotterdam is de eerste gemeente in Nederland die onderzoek heeft laten uitvoeren en concreet stappen onderneemt om criminele uitbuiting het hoofd te bieden.

In het onderzoeksrapport zijn ook factsheets opgenomen die inzicht geven in de resultaten per stadsgebied. Het onderzoek is hier te vinden.

Slachtoffermonitor mensenhandel 2016-2020 – 2021

Herman Bolhaar, Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, concludeert dat 50% van de slachtoffers van mensenhandel binnen zeven jaar opnieuw slachtoffer wordt van een misdrijf. Dit slachtofferschap gaat vaak (weer) over ernstige delicten zoals bedreiging, mishandeling, seksueel geweld of opnieuw uitbuiting. Ook blijkt dat vooral minderjarige slachtoffers risico lopen om opnieuw slachtoffer te worden van een misdrijf.

Informatie over het onderzoek en het onderzoek zelf zijn hier te vinden

Signalering en registratie: Slachtoffers mensenhandel in de jeugdhulpverlening – 2021

In samenwerking hebben CoMensha, het Nederlands Jeugdinstituut, Jeugdzorg Nederland en het Landelijk Kenniscentrum LVB het project ‘Het verbeteren van signalering en inzicht in de aard en omvang van mensenhandel/loverboyproblematiek in de jeugdhulpverlening’ uitgevoerd.

Het onderzoek bestond uit een praktijkonderzoek bij vier jeugdzorginstellingen en een landelijke enquête. Bevestigd is dat het verschil tussen het aantal geschatte en daadwerkelijk gerapporteerde slachtoffers groot is.

Dit onderzoek heeft verschillende rapporten opgeleverd, je vindt ze hier:

Signalering en registratie: Slachtoffers mensenhandel in de jeugdhulpverlening. Deelonderzoek 1: een praktijkonderzoek in vier jeugdinstellingen

Signalering en registratie: Slachtoffers mensenhandel in de jeugdhulpverlening. Deelonderzoek 2: een verkennend onderzoek naar optimalisering

Signalering en registratie: Slachtoffers mensenhandel in de jeugdhulpverlening. Conclusies en aanbevelingen.

Dadermonitor mensenhandel 2015-2019 – 2021

De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen heeft de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de daders van verschillende vormen van uitbuiting en in de strafrechtelijke aanpak in de periode 2015 – 2019. Bij zowel daders van seksuele als criminele uitbuiting valt op dat zij jonger zijn dan 23 jaar op het moment van plegen.

Informatie over het onderzoek en het onderzoek zelf zijn hier te vinden.

Dader of slachtoffer? Criminele uitbuiting; verkenning onder Nederlandse scholen – 2020

Uit het onderzoek van het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) blijkt dat 55% van de scholen in Nederland zich zorgen maakt over criminele uitbuiting. Het CKM heeft dit onderzoek uitgevoerd om meer zicht te krijgen op de aard en omvang van criminele uitbuiting onder Nederlandse jongeren.

Meer over het onderzoek en de download zijn te vinden op deze website van het CKM.