Inleiding

Dit overzicht van diagnostische instrumenten, tests en vragenlijsten is een product van de projectgroepen Persoonlijkheidsonderzoek, Sociale Cognitie onderzoek, Neuropsychologisch onderzoek en Intelligentieonderzoek die vanuit het Landelijk Kenniscentrum LVB werkzaam zijn. Aan deze werkgroepen nemen gedragswetenschappers (GZ-psychologen, orthopedagogen en klinisch [neuro-]psychologen) deel, die zich onder meer bezighouden met de diagnostiek bij kinderen en jongeren met sociale en/of cognitieve beperkingen. Er zijn nauwelijks tot geen diagnostische instrumenten beschikbaar die specifiek voor deze groep kinderen en jongeren zijn ontwikkeld. En toch worden veel tests en vragenlijsten veelvuldig in de klinische praktijk gebruikt. Om meerdere redenen is daarbij het klakkeloos volgen van het testprotocol zoals dat in de handleidingen van de instrumenten te vinden is, niet verstandig. Het begint al vaak met onbegrip tussen de diagnosticus en het kind over de bedoeling van een test. Veel kinderen met LVB-problematiek hebben slechte ervaringen met tests en vragenlijsten. Vaak leidde diagnostisch onderzoek op school tot een overplaatsing naar een andere ‘speciale’ school. Instrumenten die voor een belangrijk deel gericht zijn op het presteren van het kind (denk hierbij aan de Wechsler intelligentietests) zullen negatieve associaties met schooltoetsen oproepen. Het is daarom belangrijk om het kind het doel én de opzet van een diagnostisch onderzoek duidelijk te maken. Belangrijk is ook om een goede inschatting te kunnen maken of het kind over vaardigheden beschikt die voor het betrouwbaar afnemen van een test of vragenlijst minimaal aanwezig moeten zijn. Zo beginnen de meest tests met een voorgelezen verbale instructie. Een kind met een zwak taalbegrip en/of een beperkt (auditief) werkgeheugen komt dan al in de problemen voordat het eerste testitem wordt aangeboden. Kortom, om datgene te meten met een test waarvoor deze ontwikkeld is en niet allerlei andere zaken als taalbegrip, werkgeheugen, aandacht en motivatie zullen vaak wat aanpassingen aan het voorgeschreven testprotocol gedaan moeten worden. Soms wat meer uitleg, soms wat meer oefening vooraf. Vaak is voorinformatie nodig over bijvoorbeeld de taalontwikkeling van het kind.

Richtlijn diagnostisch onderzoek LVB

In een onlangs verschenen publicatie van het Landelijk Kenniscentrum LVB worden algemene aanbevelingen gedaan voor het ontwikkelen, aanpassen en afnemen van diagnostische instrumenten bij kinderen en jongeren met cognitieve beperking (Douma et al., 2012). Op de volgende digitale pagina’s wordt een overzicht gegeven van de meest gebruikte tests en vragenlijsten bij kinderen en jongeren met cognitieve beperkingen. Bij een aantal instrumenten worden de door de leden van de genoemde projectgroepen opgedane ervaringen beschreven, met name waar het gaat om de voorinformatie die nodig wordt geacht alvorens een instrument in te kunnen zetten en de aanpassingen die men aan het testprotocol zou kunnen doen. Het gaat bij dit overzicht om ‘werk in uitvoering’, wij nodigen een ieder uit om zijn/haar ervaringen met de genoemde en nog niet genoemde instrumenten uit te wisselen. Graag deze ervaringen mailen naar: a.ponsioen@lvgnet.nl.

Aansluiting bij theoretisch kader

De werkwijze die wordt gevolgd bij het ontwikkelen van dit overzicht is kent twee richtingen: (i) vanuit de diagnostische praktijk komen de beschrijvingen onder de kopjes ‘Noodzakelijke voorinformatie voor LVB-gebruik’ en ‘Afnameprotocol / LVB-aanpassingen’; (ii) onder het kopje ‘Aansluiting bij theoretisch kader’ wordt een poging gedaan tot een beschrijving van een raamwerk dat uiteindelijk moet leiden tot een integratief theoretisch model waarbinnende domeinen die de diagnostische instrumenten bestrijken en de testspecifieke modellen (bijv. het sociale informatieverwerkingsmodel, de BIG-5, het model van de ego-ontwikkeling) een plek en een samenhang krijgen. Ook hierbij gaat het om ‘werk in uitvoering’, in een artikel in één van de komende nummers van het tijdschrift Onderzoek & Praktijk van het Landelijk Kenniscentrum wordt de stand van zaken rond dit thema beschreven. 


Ga naar de DATABANK DIAGNOSTIEK (in onderhoud!)

 

Met dank aan

Zoals uit het overzicht duidelijk wordt hebben tot nu vooral de leden van de projectgroepen Persoonlijkheidsonderzoek en Sociale Cognitie Onderzoek veel ervaringen aangedragen. Speciale dank gaat, in willekeurige volgorde, uit naar: Cynthia Mettler (Kwadrant Auriga); Mijnske Visser (Kristal CPV), Judith Arendsen (de Beele), Xenia Tomasoa (J.P. Heije), Annemarie van Doorn (Kwadrant Borculo) en Valerie Fictorie (OPL-Lijn5). Bij voorbaat dank aan alle overige leden van de projectgroepen van het Landelijk Kenniscentrum LVB die de komende tijd aan de verdere uitwerkingen van het overzicht zullen bijdragen. 

LKC LVB        Catharijnesingel 47        3511 GC Utrecht        T 030-7400400          E info@kenniscentrumlvb.nl Neem contact met ons op